Documentaire Smart City. Op zoek naar de Slimme Burger

Achtergrond

De documentaire Smart City. Op zoek naar de slimme burger is een samenwerking tussen onderzoeker Dr. Dorien Zandbergen en filmmaker Sara Blom. De film is onderdeel van een breder project dat in mei 2013 van start ging en dat sindsdien is gesteund door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en Stichting Democratie en Media. Het project heeft aanleiding gegeven tot de oprichting van Stichting Gr1p.

Complexe technologie

Dit documentaireproject begon met een zoektocht die Zandbergen in 2011 begon als onderzoeker digitale cultuur aan de Universiteit Leiden. Ze wilde uitzoeken hoe meer mensen uitgenodigd konden worden om mee te denken en te praten over een thema dat over het algemeen ongrijpbaar, abstract en ingewikkeld wordt gevonden: het snelle tempo waarop het dagelijkse leven steeds meer digitaliseert. In deze zoektocht stond 1 paradox centraal: terwijl vaak verteld wordt dat digitale technologieën de mens steeds slimmer en zelfredzamer maken, snappen veel mensen van de werking van die technologieën vaak maar weinig. Ook hebben veel mensen nauwelijks zicht op de partijen die via dataverzameling meer over ons te weten komen, dan wij over onszelf.

Netwerk

Rondom deze paradox is sinds 2011 een netwerk ontstaan van andere organisaties en individuen die zich bezig houden met Macht en Onmacht in de digitale samenleving. De Last Resort brainstorm groepen en het Forms of Todays Futures programma van Zandbergen, Waag Society en Netwerk Democratie, gaven een eerste richting aan dat gesprek. Aan deze bijeenkomsten deden journalisten, kunstenaars, activisten, onderzoekers en ondernemers mee, o.a. verbonden aan Bits of Freedom, de hackerspace TechInc, de Universiteiten Leiden en Amsterdam, en de Veenfabriek in Leiden, waarbij gebruik werd gemaakt van beeld, verhalen, muziek, debat en technische workshops.

Antropologische film

In 2013 zag Zandbergen de film van Sara Blom over de Occupy bezetting van het Amsterdamse Beursplein. Niet lang daarna gaf Blom zich op voor een aantal van de meetings die Zandbergen organiseerde over de politiek van ICT. Het idee ontstond om een samenwerkingsproject op te zetten, gericht op het maken van een film, die de discussie over macht en onmacht in de digitale samenleving een verdere impuls moest geven.

Blom en Zandbergen zijn allebei antropoloog, een vakgebied dat zich specialiseert in het verbinden van globale, complexe thematiek met dagelijkse gebeurtenissen op kleine en lokale schaal. In de film die het resultaat is van hun samenwerking vertaalt deze antropologische blik zich in een verkenning van het Smart Citizen Kit project dat in 2013 in Amsterdam werd uitgevoerd.

De Smart Citizen Kit is een klein computertje dat aan Amsterdamse bewoners wordt aangeboden met de belofte dat het de luchtkwaliteit om hun huis beter dan ooit in kaart brengt. Het idee is dat burgers, door deze data die online gedeeld wordt, zelf actie kunnen ondernemen tegen luchtvervuiling.

In de film staat de Kit symbool voor de aspiratie van internationale overheden en bedrijven om steden om te vormen tot ‘slimme steden’; steden waarin slimme technologie ervoor zorgt dat deze duurzaam, veilig en comfortabel is en dat burgers invloed op hun omgeving kunnen uitoefenen.

Door het volgen van de Kit in de huizen van Amsterdammers, vragen te stellen over privacy, het buitensluiten van ‘digibeten’, de worsteling met de installatie en de problemen met de data-analyse, verkennen Blom en Zandbergen de relatie tussen de droom van de slimme burger en de dilemma’s die de Amsterdamse samenleving en complexe technologie daar tegenover stelt. De film roept zo op tot een brede discussie over macht en onmacht in de digitale samenleving.

Stichting Gr1p

Naast het produceren van een film, was de tweede doelstelling van het project om een platform te creeren waarop een netwerk van academici, journalisten, activisten, kunstenaars, ondernemers en anderen het gesprek over macht en onmacht in de digitale samenleving voort kunnen zetten en toegankelijk kunnen maken voor meer verschillende groepen mensen in de samenleving. Hiertoe is de stichting Gr1p opgericht.

De film Smart City. Op zoek naar de Slimme Burger is hiermee het eerste project van Stichting Gr1p en zal blijvend te zien zijn op deze website. In de toekomst wil Gr1p meer kunstenaars en filmmakers, schrijvers en denkers uitnodigen om vormen te vinden om onze digitale wereld beter vast te kunnen pakken, te onderzoeken en op een meer publieke manier bespreekbaar te maken.