People, Data and Power: a critical interrogation of smart city infrastructures

By Dorien Zandbergen and Merel Noorman

in collaboration with  John Boy, Merel Noorman, Carmen Pérez del Pulgar, Karin Pfeffer, Christine Richter and Linnet Taylor
photo’s by Lakshika Thenuwara
notes taken by organizers and Lakshika Thenuwara, Yuki Yamamoto, Paul Berkhout, Laila Wiersma, Jennifer Veldman


In Orbit by Tomas Saraceno, CC-BY-SA

On March 21, 2016,  the University of Amsterdam, the Centre for Urban Studies, Maastricht University and the Gr1p Foundation organized the People, Data and Power workshop, hosted in the building of the Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions. Over eighty participants – academics, policy makers, technologists, activists, corporate representatives and civil society organisers  – were invited to join 9 round-table sessions to look at the power relations between citizens, firms and municipalities as shaped by digital infrastructures. This report reflects in particular on the (im)possibilities of discussing digital politics across these disciplinary and institutional boundaries.

The following is a summary of the report, the full report can be downloaded here.

Introduction to the workshop day: a history of the smart city vision

The smart city dream – as recent as it may sound – is a continuation of a long-standing vision of societal enhancement by means of computational intelligence. This dream has many legacies, one of which is the work of the American computer scientist Douglas Engelbart. In 1956 Engelbart, feeling urged to do something against a world torn apart by wars and environmental pollution, wrote in a memo: ‘We have built a civilization beyond our understanding and we are finding that it is getting out of hand. Faced with such problems, what are we to do?’


Douglas Engelbart, Atherton 2005. Photo by Dorien Zandbergen

With his Augmentation Research Center at the Stanford Research Institute, Engelbart worked on the development of human-computer interaction hardware and software, which he showcased at a 1968 a demo that has since been called ‘the mother of all demos.’ Here, Engelbart showed a mode of interacting with computers that the default mainframe computers of that period did not facilitate: users could order and visualize their thoughts, multi-task on several screens, collaborate at a distance and draw new connections between different lines of thoughts.

Many technologies that came out of Engelbart’s lab – such as networked computers, hypertext, the mouse and precursors to the Graphic User Interface – are now part of our daily digital infrastructures. While Engelbart is mostly remembered for these, now mundane, technological inventions, his vision was much more exalted. Engelbart wanted to facilitate what he called a symbiogenesis of human intelligence with computer intelligence: to make humans and computers work together as if they are one intelligent system of information flows: so as to come to terms with large amounts of complex social, political and economic data and understand how these complexities could be managed.

The current smart city vision has a similarly utopian aspiration at its heart: that in the merging of human intelligence and artificial intelligence, humanity will be able to come to terms with the complexities of today’s urbanized global societies: to cope with climate change, population growth, air pollution and governance issues associated with these phenomena. Just as Engelbart envisioned human-computer interaction as one cybernetic system, so does the smart city vision approach cities as integrated systems of information flows; systems in which interactive smart technologies facilitate the orchestration of flows of people, energy, opinions and desires, traffic and more, to make urban life more efficient, resilient and enjoyable.

Yet, since Engelbart’s time, digital infrastructures have themselves become implicated in opaque, unaccountable political dynamics. Science fiction writer Bruce Sterling described the paradox emanating from this when he wrote: ‘Just when processes of corporate concentration, institutional harmonization, and economic globalization render the governance of science and technology ever more obscure and inaccessible, so we begin to appreciate the inherent openness to the exercise of human agency and, potentially, to deliberate social choice.’

How to debate the smart city?

The aim of this workshop day was to explore the paradox within the ambition to empower citizens through building ever complex, large-scale and opaque smart systems. All invited participants shared a concern with creating urban environments that allowed for a more equal distribution of power. We had invited, for instance, representatives from Tippiq, an R&D initiative of grid operator Alliander working on a data-sharing platform for services in and around the home. A key focus of Tippiq is to enable people to have control over the type of data they share and the conditions under which this happens. We also invited Denis Roio to talk about Dowse, ‘the Privacy Hub for the Internet of Things’ that enables users to perceive and control all internet traffic leaving and entering their homes. And we asked Ger Baron (CTO Amsterdam Municipality) and Pepijn Nabbe (KPN) to talk about their Smart Light project, a project to equip lampposts with sensors through which a multitude of actors (citizens, entrepreneurs and police) can take fine-grained control over local urban areas.

By also approaching questions of ‘smartness’ through other themes and topics relevant to contemporary urban life – such as solidarity, financial equality and environmental sustainability – we wanted to subvert the often criticised ‘solutionism’ in smart city rhetoric. In this rhetoric, smart city development is often assumed to be a process of ‘disruption’, whereby ‘old’ ways of being and doing get replaced by new, digitally mediated procedures and infrastructures. For this reason, we had also invited representatives of activist communities and bottom-up citizen services, in order to ask the question how existing practices of activism and social care are being transformed and even displaced by digitization.

Due to the variety in background and starting-positions of participants, at the heart of our discussions were different understandings of the role that is and should be played in future urban contexts by digital corporations, algorithms and individual citizens; and the question if, and to what extent, cities can be perceived of as laboratories for innovation and problem-solving.

Triggered by the fact that the workshop was organised in the building of the Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions, there were, for instance, some heated discussions regarding the question whether the term ‘solution’ fits the urban context. Keynote speaker Adam Greenfield argued that cities are intrinsically complex, with smart city infrastructures simplifying, accelerating and commodifying these interactions. For strategic director of Alliander Pallas Agterberg however, smart technologies, if built well, are perfectly able to accommodate individual freedom and democratic values.

Other topics that were explored concerned the question of responsibility and accountability for digital infrastructures; the large focus on the issue of privacy in ethical debates of the smart city at the detriment of other values, and the big ‘purpose question’: ‘Why is the municipality of Amsterdam, along with KPN, CISCO, KPN and Philips, putting sensors into lampposts? And why is Alliander, an energy utility provider, involving itself in the creation of a data-sharing platform?’

Some tentative conclusions

One of the main questions we had for this day was whether it would at all be possible to discuss smart city projects with a cross-disciplinary audience invested with many different types of skillsets, vocabularies and interests. What would it entail to make such developments more transparent? How does one engage a wider audience in a discussion and evaluation of, for instance, Smart Lampposts installed by utilities companies? How does one discuss an Open Source bottom-up project built by hackers with an audience that is not well-versed in the ways of code? What are the terms in which initiators present these projects to an external audience and how can this audience talk back? In short: Is genuine dialogue even possible?

Although one workshop day can’t possibly address these questions to full extent, some tentative conclusions might be drawn regarding the difficulty of conducting cross-disciplinary, cross-domain discussions on smart city infrastructures:

  • Usually, discussions on the smart city tend to be futuristic: smart city infrastructures are often staged as ‘experimental’ and hence not yet ready for evaluation;
  • Stakeholders are often on different ‘wavelengths’. They have different vocabularies, starting points and assumptions. We saw, for example, that critical questions about the purpose of projects often ‘missed the point’ from the perspective of project leaders. Whereas these questions tend to relate to the here and now, several project leaders argued that they were thinking much further ahead and were responding to larger global trends;
  • Participants in discussions hold very different positions on the role of democracy in the development of future cities. Critical interrogators often want democratization to take place before the development stage of technologies; whereas the typical smart city vision brings democratization through digital technologies (such as minute-by minute voting);
  • There are many aspects to smart city development that escape the boundaries of reflexive debate: such as utopian visions of the technological singularity.

Such insights can be followed up in two ways:

Our first suggestion is to provide room for critical interrogations of smart city projects at the place where digital developments occur or where they are implemented. This could happen by means of corporations opening up their development processes and premises in an earlier stage to public scrutiny. However, given that corporate settings pose limitations to fundamental questioning of the basic assumptions of the smart city, it is equally important to develop more public awareness and skill in articulating concerns and questions. Following the lessons of the UvA Re-think activists who noticed that public interest in their case was biggest when their protests were physical and not only virtual, this could entail organizing interventions in public spaces around technologies that need more public scrutiny. Such interventions, or a more active public outreach by smart city organizations themselves, as also concluded by the researchers of Maps4Society research project in their report, might mitigate the fact that many citizens, do not feel ‘included in the planning or execution of smart city projects and research in general. They [are] unaware of who [is] organizing smart city projects in Amsterdam, how they might have input, or even how to find out about what was happening.’

However, the exercise of conversation is useful, and in subsequent debates some elements that we had inserted into this day can be explored further:

  • Subsequent debates on smart city infrastructures should more clearly distinguish different understandings of smart city democratization. They should more consciously compare and balance the notion of enabling democracy through digital technologies and enabling democracy by opening up the development process of digital technologies to public involvement;
  • Round-table discussions on the smart city and smart citizenship should also include discussions on ‘non-smart’ citizenship. As it is now, visions about what smart citizenship entails tend to be disjointed from the experiences of those citizens who feel disempowered or displaced by the advent of smart solutions. These discussions and experiences should be connected to one another;
  • As also suggested by Changeist founder Scott Smith, it is important to develop a vocabulary that ‘the average person in the street would make sense of.’ This means, for Smith, drawing attention to practical, nearby urban issues, such as the question why ‘they should want open access to their house, and why their neighbor needs to know if their pipes are leaking.’ To this we would like to add the need to develop a vocabulary that mitigates futurist visions with present and actual concerns. One step towards this direction is to place the focus on concrete projects that have already been developed and on the exploration of their implications in the present, regardless of their experimental status. At the same time, concerns about long-term and less local developments, such as the energy transition, need to be made accessible and comprehensible to a broader range of stakeholders;
  • As suggested also by Adam Greenfield in his keynote: the smart city framework tends to be biased towards digital solutions and has a narrow notion of its stakeholders (i.e. smart citizens, entrepreneurs, digital corporations). In order to include more different stakeholders into its interrogations, smart city discussions should broaden their focus, engaging stakeholders not generally invited for discussions on the smart city, but who nevertheless bring great insight regarding its politics. As we learned at this conference, activists give great insight into the ways in which particular digital formats hinder or allow the free flow of expression; and experienced initiators of informal neighborhood-care platforms have great insight into the effects of digitization for their particular interest groups.
  • [1] Taylor, L., Richter, C., Jameson, S., and Perez del Pulgar, C. (2016) ‘Customers, users or citizens? Inclusion, spatial data and governance in the smart city.’ Maps4Society Final Project Report. Available at SSRN:

De politiek van luchtkwaliteit: interview Dave de Jonge, GGD

Ons eerste gesprek uit deze serie is met Dave de Jonge, senior projectleider luchtkwaliteit bij de GGD in Amsterdam.

Dave’s afdeling beheert dertig meetstations die luchtconcentraties fijnstof (PM10 en PM2,5) en andere vervuilding (NO, NO2, SO2, CO, O3 en Benzeen) meten. We zagen Dave voor het eerst aan het werk in 2014 bij een bijeenkomst over de zogenaamde Smart Citizen Kit. Met deze Kit zouden Amsterdammers zelf de luchtkwaliteit rond hun woning kunnen meten. Het was aan Dave om te zeggen of dat ook was gelukt. Hij was uitgesproken: “deze technologie is waardeloos voor het meten van luchtkwaliteit.” Er was geen enkele correlatie tussen de waarnemingen van zijn meetstations en de metingen van de Smart Citizen Kits.


Screen grab van


Screen grab van – metingen aan de Stadhouderskade.


Hoe Dave meet

We kijken naar De bolletjes corresponderen met meetstations en de kleuren zijn indicaties voor de vervuiling: groen is goed, paars is slecht. We kunnen zien dat aan de Stadhouderskade in Amsterdam acht types luchtverontreiniging worden gemeten, terwijl dat er aan de Nieuwerdammerdijk vier zijn.

Dit is de website die wij gezamenlijk hebben met organisaties als de DCMR en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid (RIVM). Wij hadden dit vroeger voor het gebied in Amsterdam maar nu zijn er meetstations door heel Nederland aangesloten. Naast de 30 grote meetstations, die dagelijks worden gekalibreerd en gecontroleerd, zijn er ook palmesbuisjes door de stad verspreid. In die buisjes zit een oplossing die reageert met NO2, waaruit je weer de hoeveelheid verontreiniging kunt afleiden. In tegenstelling tot fijnstof, dat als een deken over de stad ligt en niet zoveel verschilt van plek tot plek, geldt dat voor NO2 lokale waarden wel sterk kunnen verschillen. Dat kan zomaar verdubbelen of verdrievoudigen, dus daarvoor heb je die buisjes.

Waar ik vooral voor ingehuurd ben is om te zorgen dat de data die je achter de bolletjes ziet in orde is. En dat je niet een paars balletje ziet omdat de monitor niet goed is. De monitors worden ter plekke automatisch getest, met gasflessen. We hebben een grote database waar elk uur niet alleen gegevens binnenkomen, maar ook resultaten van die kalibraties. Dit systeem bekijkt of de metingen binnen bepaalde grenswaardes vallen. Zo niet, dan gaat de monitor van het internet af en gaan wij met de monteurs kijken. Het kan dan zijn dat een gasfles leeg is of dat de airconditioning stuk is. Nu vriest het bijvoorbeeld en dat is niet fijn voor zo’n monitor.




Screen grab van – metingen aan de Nieuwendammerdijk

Meten versus berekenen

Hoe wordt beleid gemaakt met die metingen?

Juridisch gezien zijn onze metingen niet-bindend. Luchtkwaliteit wordt vastgesteld door middel van wat ze berekeningen noemen, die weer gebaseerd zijn op schattingen van de hoeveelheid verkeer op een bepaalde plek. Elke gemeente met een beetje verkeer moet dat soort schattingen maken. Als je op basis van die berekeningen boven de 40 µg/m3  NO2 uitkomt, kom je op een lijst en krijg je geld om er wat aan te doen. Juridisch gezien tellen alleen deze berekeningen, waarbij de metingen die wij doen gebruikt worden als input en controle hiervoor.

De Gemeente Amsterdam kijkt niet alleen naar die berekeningen en de wettelijke grenswaarden. Als je kijkt naar NO2, een indicator van je luchtkwaliteit, dan heb je toch wel een heleboel plekken waarvan de berekeningen aangeven dat we in de buurt van de grenswaarden zitten maar waarbij onze metingen laten zien dat we erboven zitten, bijvoorbeeld op de Prins Hendrikkade voor het Centraal Station.

De Gemeente luistert ook naar het advies dat wij ze geven. Wij zeggen bijvoorbeeld: je moet wat aan roet doen. Want daar kan je lokaal wat aan doen en het heeft echt een hele grote gezondheidsimpact. Roet is ook een heel lokaal: terwijl fijnstof als een deken over de stad ligt, fluctueert roet sterk.

Er zit allerlei rotzooi vast aan roet; een bak zware metalen bindt zich aan dat roet. Dat roet breekt door je afweermechanisme, als een soort tunneltje – een nano tube noemen ze dat ook wel – waardoorheen die rotzooi je lichaam in komt. Ik zeg altijd: elke nanogram roet minder zie je terug in minder ziektekosten.

Citizen science?

Bij het interview laat Dave een apparaatje zien dat hij net kreeg toegestuurd van de fabrikant.

Van dit soort apparaatjes, van verschillende formaten, hebben we er het afgelopen jaar veel voorbij zien komen. De fabrikanten gaan het op de markt brengen en ze willen van mij horen of het werkt. Het idee achter dit soort apparaatjes is telkens hetzelfde: je kan als burger zèlf luchtkwaliteit meten. De apparaatjes communiceren standaard via internet. En op dat gebied is het goed geregeld. Je krijgt er een ontzettend mooie app bij. Het ziet er gelikt uit. Je kan inzoomen, het gaat vrij snel, en het kost ook nog vrij weinig – maar een paar euro per maand.

Maar het eerste wat ik denk is van: “ja, welke sensor zit daar in? En hoe lang gaat die mee? Hoeveel onzin spuugt dat apparaat uit?” Het probleem is dat degene die het maakt altijd zal zeggen: “Dit werkt, dit is goed, we hebben met de universiteit samengewerkt, we hebben met een onderzoeksinstituut samengewerkt.” En op het eerste gezicht denk je dan misschien dat dit een mooie nieuwe stap is naar betere metingen, minder onderhoud, minder kosten, meer gebruiksvriendelijkheid.

Ik moet nog kijken hoe het precies zit met dit apparaatje, maar vaak houden ze liever geheim wat voor sensor erin zit. Want zo’n pakketje wordt vaak voor – ik noem maar wat – honderd euro verkocht, terwijl hij een sensor heeft van maar een paar euro.”


Dave vertelt over een project rond metingen door burgers waar hij recent bij was betrokken.

De Waag Society heeft weer zo’n project gedaan, een vervolg op de Smart Citizen Kit, Urban AirQ. Omdat ze zelf weinig kennis hebben over hoe het meten echt gaat, betrekken ze er allerlei instituten bij. De GGD deed mee, ECN deed mee, de KNMI ook. En vooral omdat het KNMI erbij was, werd het een heel interessant project. Ze gaven de sensoren mee aan burgers om een maand te meten, vooral natuurlijk op plekken waar de burgers denken dat het waarschijnlijk veel erger is dan de modellen zeggen.

Dan heb je zo’n eerste bijeenkomst en dan merk je dat ze zich niet goed verdiept hebben in wat er al gebeurt. Ze weten wel dat er meetstations zijn, maar niet dat we ook nog op honderdvijftig plekken van die buisjes hebben. Dat is ons probleem, dat we slecht zijn in het uitleggen van wat we allemaal doen, maar het ligt ook aan de mensen die alleen maar aan hun eigen project denken.

Ze hadden een bepaald merk gevonden en dat gingen ze zelf in elkaar solderen. Heel goedkoop. Daarnaast kwam ECN met betere apparatuur, die ging ook meten om te kijken of er hetzelfde uitkwam. En wij hebben geholpen bij het kalibreren van die apparaatjes, door er een paar op ons dak te zetten, naast onze meetstations. Het KNMI heeft uiteindelijk alle gegevens geanalyseerd.

Het is een vreselijke klus geworden, met name vanwege de verificatie en kalibratie. De scores van de goedkope sensoren zijn vergeleken met onze meetstations, vooraf en achteraf. Elke sensor had een eigen verhouding tot de echte waarde van NO2. En die verhouding was heel anders voorin het traject en later in het traject. De gevoeligheid van de sensoren wordt langzaam minder – de sensoren lopen weg als het ware – en dat gebeurt al na een paar weken. Als dat lineair is, kan je proberen daarvoor te corrigeren. De weersomstandigheden spelen ook mee. Als de zon erop kwam werd het erg heet in dat kastje. We zagen dat de gevoeligheid helemaal anders wordt vanaf dertig graden. Ze hadden ook een sensor gerepareerd, waardoor de gevoeligheid opeens weer veranderde. En de sensoren bleken fijnstof helemaal niet te kunnen meten.

Het KNMI heeft toen bedacht om een model te maken waarbij rekening gehouden wordt met de vertekeningen om dat vervolgens toe te passen op de metingen van burgers. Dat was de eerste stap. Vervolgens moesten ook de pieken eruit. Als het in de zomer te warm werd in het doosje, beïnvloedde dat de waarden. En soms waren er internetproblemen bij mensen thuis, dan viel de wifi bijvoorbeeld uit. En uiteindelijk kon je dan gaan kijken of je patronen kon herkennen. En, ja, dan zie je inderdaad bijvoorbeeld de avondspits. Als een apparaat in de buurt van zo’n meetstation staat, dan dansen uiteindelijk de metingen mee met de echte metingen.

Er is heel veel uitgerekend. Beter dan dit kan je het niet doen. We hebben er veel van geleerd.

Illusie van transparantie

Mensen hebben dus het idee dat de scores van hun sensors de luchtkwaliteit meten, maar eigenlijk is dat de ruwe data die vervolgens uitvoerig wordt bewerkt. Juist bij metingen door burgers, heb je veel bewerkingen nodig om tot een goede meting te komen. Moeten we dan niet spreken van een illusie van transparantie? 

Ja, er zit een enorme trein tussen die metingen en de werkelijkheid. Een van mijn belangrijkste conclusies is dat je meetapparatuur heel goedkoop kunt aanschaffen en dat je dan, met al die berekeningen, in de buurt kan komen van de scores die je verwacht. Maar de vraag was eerste anders: “ik ben een burger, ik woon hier, er wordt hier niet gemeten, dus ik wil nu weleens weten hoe erg het hier is.” Die vraag werd tijdens het gesprek: “zie ik wat ik verwacht?” Want als je iets ziet wat we niet verwachten – als we spikes in de data zien – zullen mensen die er verstand van hebben in eerste instantie zeggen: “Nou, ik geloof dat niet zomaar.” Het kan natuurlijk zo zijn dat dat wél klopt, maar ik zie nog niet zomaar gebeuren dat dat dan voor waarheid wordt aangenomen. Er zit zoveel fluctuatie, onzekerheid en onnauwkeurigheid in die sensoren. Daar kan je voor corrigeren, maar die correcties werken op een gegeven moment niet meer. Al die projecten die nu op dit moment lopen, die zitten allemaal nog in de fase dat we de data alleen geloven als er uitkomt wat we verwachten.

Een tweede conclusie voor mij is dat deze manier van meten nog niet goedkoper lijkt dan een gewoon meetstation, want er gaat veel tijd zitten in het controleren van de metingen en het corrigeren van de scores. De echte kosten zitten sowieso niet in de meetapparatuur. Onze monitoren kosten zo’n 10.000 tot 15.000 euro. Die gaan tien jaar mee. De kosten worden gemaakt voor het personeel dat het systeem in de gaten houdt en de apparatuur onderhoudt. Die kosten liggen hoger als je meer bewerkingen moet uitvoeren op de metingen.


Dit soort projecten ontstaan wel omdat mensen het gevoel hebben dat er niet genoeg data is. Niet genoeg lokale data. Maar jij zegt eigenlijk dat we al voldoende weten over de luchtkwaliteit in Amsterdam?

Er zijn misschien een paar gebieden waar rare dingen gebeuren. Maar in Amsterdam geldt dat we heel goed weten hoe die luchtkwaliteit eruit ziet, vooral door die buisjes metingen, zo’n honderdvijftig. Voor een stad als Amsterdam zijn dat echt heel veel meters. Als je het heel neutraal bekijkt, weten we eigenlijk al vreselijk veel over de luchtkwaliteit. En de kans dat jij in een straat woont die veel vervuilder is dan dat wij weten, hè, die is niet zo groot.

 Maar burgers willen ook handelingsperspectief, op basis van heel lokale data. Ze willen bijvoorbeeld weten of ze voor of achter op het balkon moeten zitten en welke route ze het beste kunnen nemen naar hun werk.

Ook dit soort dingen hebben we al heel veel onderzocht. Waar kan je het beste fietsen of lopen? Hoe vies zijn rondvaartboten? Er is weinig dat nog onbekend is. Hier kan je over de Wibautstraat fietsen of je fietst langs de Amstel – die verschillen weten we wel voor de meeste stoffen. Dus het gaat hooguit nog om nuanceverschillen die je kunt vinden, maar ook die ga je niet vinden met dit soort burgerapparatuur. Die sensoren zijn daar niet nauwkeurig genoeg voor.  Ze zijn heel grof, het is alsof we een weegschaal voor een olifant gebruiken om een suikerklontje te wegen. Ook zijn ze slecht te kalibreren.


Het betrekken van burgers bij het meten van luchtkwaliteit klinkt heel sympathiek en wordt ook belangrijk gevonden om betrokkenheid te creëren bij het onderwerp, maar jij ziet dus ook negatieve effecten?

Nou, in zijn algemeenheid vind ik het leuk als mensen vragen stellen en geïnteresseerd zijn in luchtmetingen. Er gaat een hoop geld in onze luchtmetingen zitten en het is niet altijd even goed te volgen voor de buitenwereld, dus als dit een stap is daartoe dan vind ik dat een hele goede ontwikkeling. Mensen gaan dan inderdaad nadenken over de vraag: “ja, waarom heb ik eigenlijk nog een auto, of waarom koop ik een diesel, of wat komt er uit mijn hout-gestookte open haard? En over wat voor stofjes hebben we het dan?” En als je dan zo’n filter ziet met fijnstof hè, dat heeft impact, dus ik denk dat die interactie wel werkt.

Uiteindelijk hopen we natuurlijk met z’n allen dat het goed komt en dat die sensor echt goed meet en dat die natuurlijk dit soort problemen niet heeft. Maar wat ik nu zie: het demotiveert je burgers als je heel eerlijk bent, hè. Het grootste gevaar, en dat is wel ook in het verleden gebeurd, is dat er onzin op internet komt en dat mensen gaan afhaken. De mensen die zo’n meetproject organiseren zeggen vaak wel: “let op, dit is een proef”, maar toch, voor de buitenwereld is dat verschil niet zo duidelijk. Ik heb weleens gezien dat de gemeente helemaal in paniek raakte omdat een burger had gezegd: “Mijn sensor geeft 10 ppm aan, ik wil evacueren, doe er wat aan.”

En het is niet alleen maar de kwaliteit van die data. Ook al klopt het, mensen gaan ook afhaken als ze, hè, zo heel veel data op zich af zien komen. Die weer twintig nieuwe luchtkwaliteitswebsites zien, vol met tabellen met gegevens, waarvan ze dan nog moeten gaan uitzoeken wat die precies betekenen voor hun gezondheid.

Ook zie je dat er druk komt op organisaties als het RIVM om het goedkoper te gaan doen, dat meten. De overheid wil dat er een mix wordt gevonden van wat er nu al is, maar dan minder, aangevuld met goedkopere apparatuur Dat noemen ze het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit 2.0. Heel interessant, maar ook heel vervelend als je dus weet dat er van je verwacht wordt dat het straks allemaal goedkoper moet.

Vind hier de andere interviews.

Customers, users or citizens? Inclusion, spatial data and governance in the smart city

ALF_FT_6-9_Insta-2_smallHow much does our spatial data tell the city about us, and how is that likely to change in the next decade? This was the central question of the recently-finished, one-year Maps4Society research project From Data Subjects to Data Producers, conducted at the University of Amsterdam.The project studied the use and governance of spatial data in Amsterdam’s smart city projects and focused on resident groups normally not included and accounted for in Smart City research projects.

You can download the report of their research here: Customers, users or citizens?

The researchers approached groups of people who may be marginalised or challenged by increasing visibility due to the use of big data in the future smart city. They interviewed various groups including immigrants, children, sex workers, opt-outs who choose not to use smart technologies, and technology developers.

In these exchanges, people spoke about their experiences of their personal ‘datasphere’, their level of awareness about how they might be tracked and monitored, and how comfortable they were with it. They also debated the kind of consultation they would like to see as citizens of a smart city, and how they felt about the increasing interaction between the city and private-sector partners around digital data.

This report – Customers, users or citizens? – outlines how smart city projects are collecting and using data, how systems are developing to inform citizens of about it. It presents a social roadmap for the datafied city’s future, and makes recommendations for how city data governance can become more inclusive and responsive.

From data fetishism to quantifying selves: Self-tracking practices and the other values of data

the-quantified-self-and-rise-of-self-measurement-1-638From data fetishism to quantifying selves: Self-tracking practices and the other values of data is now online at the New Media & Society webpage.

This article, co-written by Tamar Sharon and Dorien Zandbergen is based on their research of the so-called Quantified Self community. The self-trackers who comprise this movement are often referred to as “data fetishists”, who are drawn to self-tracking because of its perceived power of truth and objectivity. Sharon and Zandbergen argue that this understanding is limiting and show the many different other ways in which members of the Quantified Self ascribe value and meaning to self-tracking practices.

The piece discusses self-tracking as a practice of mindfulness, as a means of resistance against social norms, and as a communicative and narrative aid.

In light of this active engagement with data, Sharon and Zandbergen suggest that it makes more sense to view these practitioners as “quantifying selves.”

Infrastructours: een ontdekkingstocht naar het fysieke internet

door: Jennifer Veldman

Landschap van kabels


Uitzicht op Eemshaven

Zondagmiddag in de bus. Het voorbij glijdende landschap is mij bekend, maar vandaag heeft dit uitzicht een nieuwe betekenis gekregen. Het uitgestrekte landschap waar dit gedeelte van Nederland om bekend staat is niet langer een grote leegte van weilanden, maar suggereert de aanwezigheid van het fysieke internet. Diep onder de grond lopen de glasvezelkabels die het dataverkeer (zoals emails, foto’s, zoekopdrachten, likes en tweets) van de ene computer naar de andere begeleiden. Boven de grond reiken de elektriciteitsmasten fier naar boven om de kabels te ondersteunen die dezelfde computers van energie voorzien. Waar de datakabels de aders vormen die de voedingsstoffen door het lichaam van het internetwerk afleveren, vormt elektriciteit de adem die het netwerk tot leven brengt.

Terwijl wij ons voortbewegen op de autoweg, proberen we ook de wegen voor het dataverkeer en elektriciteit te traceren. Aan de horizon doemen windmolens op. Veel windmolens. En een rookpluim met daaronder een groot industrieterrein. We zijn aangekomen op een metropool voor energie- en datatransport: de energiecentrale van Eemshaven, helemaal in het puntje van Groningen.

De Infrastructours


Landkabels en zeekabels ontmoeten elkaar

In tegenstelling tot wat veel mensen denken, vliegt het internet niet zomaar magisch door de lucht. De technologie om computers met elkaar te laten praten vergt een uitgebreid wereldwijd netwerk van kabels en servers. Deze kabels en servers zijn in eigendom van specifieke bedrijven die vaak data uitwisselen, bewaren en analyseren voor specifieke doeleinden, die vaak letterlijk uit het zicht zijn.

Om mensen meer bewust te maken van deze fysieke componenten van het internet, hebben SIGN en Roel Roscam Abbing de Infrastructours georganiseerd: een busrit waarin zij met de passagiers op zoek gaan naar de fysieke sporen van het internet en de nieuwe dataopslag in aanbouw van Google.

Gele bordjes en een gat in de grond


Tijdens de tour vertelt Roel ons over de geografie van de landelijke internet infrastructuur en het belang van een groot internet bedrijf als Google om zich in Groningen te vestigen. Zo vertelt hij dat op de grens van Duitsland en Groningen veel zeekabels aan land komen en worden verbonden met landkabels. Deze knooppunten zijn belangrijk voor het hele Europese internetwerk.

Bij de dijk worden we gevraagd uit te stappen en op zoek te gaan naar aanwijzingen voor de aanwezigheid van ondergrondse kabels. Deze vinden we in een strook gele bordjes met de tekst ‘kabelstrook/ gevaarlijke leidingen’. In het veld voor het industriegebied zien we een groot gat in de grond waarvan Roel weet te vertellen dat dit precies de plek is waar de land en zeekabels aan elkaar worden geknoopt. Wanneer we later aan de andere kant van de dijk staan wijst Roel op later aangepaste stukken asfalt. Deze lopen in een mooie lijn naar boven en daar waar het asfalt in gras overloopt ligt een net om het jonge gras te beschermen. De aanwijzingen zijn sterk dat dit de locatie is van de ondergrondse kabels.

Google datacentrum


Google Datacentrum in aanbouw

De bus gaat verder richting het gebied waar het nieuwe centrum voor dataopslag van de gigant Google in aanbouw is. Voor een mooi uitzicht op de aanbouw van de datacentrale rijden we om het gebouw heen. Een grote gracht en laaghangende elektriciteitskabels verhinderen ons verder te rijden. Roel vertelt ons dat er rond de aanbouw van het datacentrum veel mysterie hangt. Google hanteert een strenge beveiliging en alle werknemers die op de locatie aanwezig zijn hebben een geheimhoudingsplicht moeten tekenen.

Zware ventilatoren op de gebouwen wijzen op grote ruimtes die gekoeld moeten worden. Hoogstwaarschijnlijk zullen deze gebouwen de servers onderdak geven die onze (privé)gegevens bewaren, analyseren en doorgeven aan andere partijen. Achter een brede gracht en een groot slot.

De foto’s getoond bij deze pagina zijn uit eigen collectie. Voor meer foto’s van het Eemshaven gebied bezoek ook: .


18 maart in Ruigoord: lezing over ‘Hippies en Hackers’ door Dorien Zandbergen


Elk jaar wordt op de kunstenaarskolonie Ruigoord een lezing gegeven ter nagedachtenis aan Dries Langeveld die sinds 1984 het tijdschrift Bres draaiende hield. Dit jaar zal de negende editie van deze Dries Langeveld lezing plaatsvinden in de Kerk van Ruigoord op vrijdag 18 maart 2016.

De lezing wordt gegeven door dr. Dorien Zandbergen met als onderwerp: Hippies en Hackers. 

Voor veel deelnemers aan de maatschappelijke, culturele en spirituele tegenbewegingen van de jaren 60 en 70 vormde de computer het symbool van technocratische onderdrukking. Als alternatief voor een samenleving die teveel geleid werd door rationalistische ‘machinale calculaties’ trokken velen zich terug in woongemeenschappen in de natuur, om op zelfredzame en low-tech manieren te leven.

Minder bekend is dat sommige psychonauten in deze periode electronische en digitale technologieën juist omarmden als middelen om hogere bewustzijnsniveaus te bereiken. Vooral in de San Francisco Bay Area, maar ook in Europa, gebeurde dit als onderdeel van een rijke uitwisseling tussen wetenschappers en techneuten van de computerindustrie enerzijds, en dichters, kunstenaars en andere bewustzijnsverruimers anderzijds. Deze geschiedenis lijkt grotendeels te zijn vergeten. Sterker nog, de ‘hippie’ en de ‘hacker’ –de een gestereotypeerd als wereldvreemde zwever, de ander als computercrimineel– hebben zich in de publieke perceptie ontwikkeld als elkaars tegenpool.

Vanuit haar antropologische achtergrond probeert Dorien Zandbergen deze stereotypen te doorbreken door parallellen te trekken tussen de ontwikkeling van beide subculturen in de afgelopen decennia. Veelal zonder het van elkaar te weten, stelt zij, hebben ‘hackers’ en ‘hippies’ vaardigheden, manieren van organisatie en technieken ontwikkeld waarmee een eigenzinnig antwoord wordt gegeven op de maatschappelijke en politieke uitdagingen van vandaag.
Dorien Zandbergen

Dr. Dorien Zandbergen is wetenschappelijk onderzoeker digitale cultuur en zet zich in voor een digitale samenleving die eerlijk en transparant is. Ze woonde een jaar in de San Francisco Bay Area om de overlap tussen de tegencultuur en het ontstaan van de digitale samenleving te bestuderen. Samen met filmmaker Sara Blom produceerde ze een kritische documentaire over de ambities van Amsterdam om een ‘smart city’ te worden. Met haar Stichting Gr1p werkt ze samen met kunstenaars, activisten, schrijvers, onderzoekers en andere geïnteresseerden aan manieren om meer publiek begrip van de digitale samenleving mogelijk te maken. (web: en

Vrijdag 18 maart 2015. Kerk open vanaf 17.30 u. Lezing 18.45 u. Toegang € 10,- Maaltijd vanaf 20.15 u. € 10,-.
Emailadres voor aanmelding maaltijd (indien gewenst): [email protected] Aanmelding wordt zeer op prijs gesteld.
De initiatiefnemers: Albert Heijn, Gerben Hellinga, Hans Plomp, Luuk Hamer, Hans Gerding. Assistentie: Iris Boering.

Mensen, Data & Macht workshop


What: workshop People, Data and Power
When: Monday March 21st, 9 AM- 6 PM
Where: Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS), Mauritskade 62, Amsterdam Click here for directions.
Register: Places have almost filled up, please write to [email protected] if you are interested in joining.

Many cities in the world are currently ‘upgrading’ into Smart Cities: cities made more sustainable and efficient by means of smart technologies and that will be most of all participatory. Yet, which responsibilities can citizens, municipalities and corporations effectively take in the mutual shaping of these cities? And what types of organizations and technologies should play a role?

On March 21st 2016 the University of Amsterdam, the Centre for Urban Studies, Maastricht University and the Gr1p Foundation (John Boy, Merel Noorman, Carmen Pérez del Pulgar, Karin Pfeffer, Christine Richter, Linnet Taylor and Dorien Zandbergen) will organize a day of discussions, round-table sessions and keynote presentations on these questions.


Keynote speakers will be Adam Greenfield and Yan Zhu. ag_heathrow Adam Greenfield is a London-based writer and urbanist, currently a teaching fellow at the Bartlett School of Architecture. His books include Everyware: The dawning age of ubiquitous computing (2006), “Against the smart city” (2013), and a title forthcoming from Verso in 2016. In his keynote, taking a very critical look at the term ‘Smart City’, Greenfield establishes some basis for meaningful commoning work in, with and around networked information technologies.



Yan ZhuYan Zhu is a security researcher and Technology Fellow at the San Francisco-based Electronic Frontier Foundation, working on Let’s Encrypt, HTTPS Everywhere, and other projects for encrypting the web. She is also a Software Engineer at Brave Software, a developer of SecureDrop, and a former member of the W3C Technical Architecture Group. In her keynote, Zhu will introduce the audience to threat modelling and invites them to collaboratively come up with a threat model for smart cities. She will then reflect on ways that engineers, government officials, and city residents can help avert these threats, mostly using lessons she has learned from cyberspace and the growing Internet of Things.

Round-table sessions

In thematic round-table sessions we will look at concrete cases and possible future scenarios around Smart City innovation. The overarching question of each of the roundtables is: Given the ideal of equal stakeholdership in the Smart City, what should be the respective roles of citizens, municipalities, firms and civic organizations in its creation and what types of technological arrangements can best safeguard this equal stakeholdership? How does this ideal relate to what happens now in practice? What needs to change? Each round will discuss these questions with participants from various backgrounds. The round-table sessions are organized in three themes looking at Smart City projects from the perspective of citizens, municipalities and firms.

Smart Citizens

Policy-makers, citizen groups and corporate representatives the world over tout the promise of Smart Cities shaped by active, involved citizens, operating at equal footing with corporations and governments. But what are the possibilities for citizens to actually get involved in the creation of Smart Cities? Smart Cities also gather large amounts of data on them without their knowledge, and not many people feel invited to be involved in the design of their digital surroundings. What forms of debate, types of technological infrastructures, accountability platforms and interventions are required to involve citizens in the mutual shaping of their city?

Smart Municipalities

As cities collaborate with private firms and academic researchers on data-driven projects, city governments are continuously challenged to decide how to balance the public and the personal: on what basis should they make these decisions, and how collaborative should they be?

Smart Firms

Corporations that develop and implement Smart City services and products are increasingly challenged to become trusted parties regarding data collection, storage and analysis and to better involve citizens into their innovation processes. The sessions in this theme discuss the various ways in which companies balance these demands with other interests such as the need to make a profit, to be fast and flexible and to honor existing agreements with their business partners.


9.00-9.30 Walk-in & coffee/tea

9.30-10.00 Welcome, introduction and presentation of the NWO research project on Equal Stakeholdership in the Smart City  by Dorien Zandbergen; Presentation of the Maps4Society research project From data subjects to data producers: negotiating the role of the public in urban geo-information data by Linnet Taylor.

10.00-10.30 Keynote Yan Zhu: a security researcher and Technology Fellow at the San Francisco-based Electronic Frontier Foundation, working on Let’s Encrypt, HTTPS Everywhere, and other projects for encrypting the web. She is also a Software Engineer at Brave Software, a developer of SecureDrop, and a former member of the W3C Technical Architecture Group. In her talk, Zhu will introduce the audience to threat modelling and invites them to collaboratively come up with a threat model for smart cities. She will then reflect on ways that engineers, government officials, and city residents can help avert these threats, mostly using lessons she has learned from cyberspace and the growing Internet of Things. 10.30-10.45 Q&A

10.45-11.00 coffee/tea

11.00 – 11.45 Parallel sessions round 1

Platform City (Smart Citizens): Government bodies both local and national are currently experimenting with digital infrastructures such as online citizen platforms. Austerity measures, decentralisation policies and the growing importance of civic self-organization are important motivational factors therein. Yet, how can governments, involved corporations and users collaboratively assure that these digital networks aren’t dominated by top-down interests and technology-push? How can these networks continue to profit from already existing, non-digital, initiatives that have proven to be successful and smart in connecting demand and offer, for instance in the realm of care.

Case presenter: Wanda Huinink (Burennetwerk) Discussants: Justus Uitermark (Universiteit van Amsterdam) and Mieke van Heesewijk (Netwerk Democratie)

Smartening-up public infrastructures (Smart Municipalities): Public-private consortia in many cities in the Netherlands are currently experimenting with embedding ‘smartness’ into existing public infrastructures.  Sensors and/or camera’s placed in roads, sewage pipes, energy-grids, traffic lights or lampposts can contribute to a more efficient orchestration of urban life. Yet, they also alter public spaces in ways that are as yet unknown and collect data on domains previously non-existent. For most citizens it is unclear how to have a say in these developments. How can we involve citizens more actively in the interrogation and co-construction of these smart infrastructures? We will address this question by looking more closely at the case of the Smart Lampposts in Amsterdam Zuidoost. Case presenters: Ger Baron (CTO Amsterdam Municipality) and Pepijn Nabbe (KPN) Discussants: Jan Duffhues (Amsterdam Municipality), Holly Robbins (TU Delft) and Arnan Obserski (Amsterdam Municipality)

The ‘googlization of health’ (Smart Firms): Much of the enthusiasm surrounding research using data generated from social media and mobile technology stems from the easy access to large data sets. But if for-profit companies become mediators, gatekeepers, or proprietors of data sets that are to some extent considered a public good, the question of who gets access, for what purposes and at what cost needs to be considered. In the current situation, we see a growing digital divide between big data “haves” and “have-nots,” based on access to and control over new technological infrastructures, databases, and forms of expertise. How can companies, health-researchers, users of health-apps and regulators come to agreements that can establish more equal relationships between all these stakeholders involved? These questions will be introduced by a presentation of research findings by technology-philosopher dr. Tamar Sharon on the ‘googlization of health’. Case presenter: Tamar Sharon (Maastricht University) Discussants: Joost Plattel ( and Ingrid Geesink/Marjolijn Heerings (Rathenau Institute)

12.00-13.00 lunch

13.00-13.45  Parallel sessions round 2

Smart Activism (Smart Citizens): Is the smart city a rebel city? Digital networks are making it possible for urban social movements to scale up in ways that until the very recent past were unimaginable. At the same time, these same digital networks can also work against the power these movements build up and they can also extend the reach of state power through dataveillance and data-driven policing. How do movements and activists deal with this double-edged weapon? What technological, political and cultural resources can or should they mobilize? We will open up a discussion on these questions with a presentation by Simone Zeefuik, involved in decolonization initiatives and digital archiving projects documenting the black diaspora in Europe. Case presenter: Simone Zeefuik Discussants: Dan Hassler-Forest (Utrecht University) and Juan-Carlos Goilo (Amsterdam Municipality)

Rotterdam Smart City (Smart Municipalities): Based on an overview of Rotterdam-based Smart City practices, we will discuss how municipalities can make a difference in defining the extent to which data-gathering projects are open to democratic values and stakeholder involvement vis-a-vis them serving as surveillant apparatuses. In particular we will look at the differentiating role that can be played by technological design decisions. Case presenter: Liesbet van Zoonen (Erasmus University Rotterdam) Discussants: Willem Schinkel (Erasmus University Rotterdam) and Michiel de Lange (Utrecht University)

Privacy-friendly data sharing (Smart Firms): Many Smart City technologies are based on the collection, analysis, use and distribution of large amounts of data about and from people. One of the parties within the Smart City landscape is Tippiq, an R&D initiative of grid operator Alliander. Tippiq is currently developing a data-sharing platform for services in and around the home. A key focus of Tippiq is to enable people to have control over the type of data they share and the conditions under which this happens. In this session, the initiators of this project will give their view on transparant data sharing where users and providers collaboratively organise data-sharing services. Their question for this table is what it would require to make such a data-sharing system – focused on privacy, safety, and user control – viable in the long run. Which roles and responsibilities can and should different stakeholders, such as service providers, users, and other organisations, take on? What kinds of governance mechanisms can guarantee the lasting reliability and trustworthiness of this system? Case presenter: Bob Kronenburg (Tippiq) Discussants: Scott Smith (Changeist) and Jaya Baloo (Chief Information Security Officer KPN)

14.00- 14.45 Parallel sessions round 3

Building an alternative Smart City (Smart Citizens): In the past decades several networks of hackers, engineers, activists, designers, entrepreneurs and citizen organisations across the world have actively explored ways in which to give more interventionist power to citizens living in a digital society – whether focusing on public debate and awareness or the design of alternative technological infrastructures. Yet, what needs to be done for such initiatives to mature into viable, bottom-up, peer-to-peer Smart City infrastructures? This question will be kicked off by a presentation of  Jaromil who is playing an important role in many of these developments, amongst others through his Dowse project. Case presenter: Jaromil (Dyne) Discussant: Frank Kresin (Waag Society) and Tsjalling Swierstra (Maastricht University)

Sensing Cities (Smart Municipalities): As cities collaborate with private firms and academic researchers on data-driven projects, technologies and practices emerge that make citizens more visible through their data and challenge the boundary between private and public. In this session we will highlight the challenges involved and suggest ways of responsible decision-making through a discussion of several urban projects based on the private collecting of sensor-based data in public spaces. Case presenter: Alison Powell (London School of Economics and Political Science) Discussants: Marjolein Lanzing (3TU Centre for Ethics and Technology) and Karin Pfeffer (University of Amsterdam).

The public use of mobile phone data (Smart Firms):Mobile phone data is being used and sought by city governments around the world as a source of information on the dynamics of human activities, behaviour and mobility. However, these data, even in aggregated and deidentified form, are some of the most sensitive available and have implications both for the city’s ability to measure its functioning and for its data management and governance practices. What kind of collaborations are emerging between city governments, researchers and telecoms firms, and how is access to and the use of this type of data being negotiated? In this session Jaya Baloo will present the considerations that mobile phone operators need to make when thinking about how to make mobile phone data available for city applications. Case presenter: Jaya Baloo (Chief Information Security Officer KPN) Discussants: Paul Suijkerbuijk (Open Overheid, ICTU) and Linnet Taylor (University of Amsterdam)

15.00 – 15.30  drinks & snacks break

15.30 – 15.45 concluding session based on round-table discussions

15.45 – 17.00 keynote Adam Greenfield, followed by discussion In this talk, taking a very critical look at the term ‘Smart City’, Greenfield establishes some basis for meaningful commoning work in, with and around networked information technologies.

17:00 – 18:00 drinks & snacks

Stratumseind 2.0: A New Audience for Your Beyoncé moves

By: Marjolein Lanzing

You probably never considered the possibility that there might be more people interested in watching your alcohol-consumption and dance-routines than your friends or the handsome bartender, but times are changing. It has become increasingly difficult to keep one’s activities in the public sphere unrecorded. We have already grown accustomed to CCTV when we walk our city-streets, we use digital public transport cards that track our travel behaviour, shop with digital discount cards at our grocery stores that record the products we buy, carry smartphones that connect to the Wi-Fi-signals of the places we visit and we drive around using TomToms that continuously disseminate information about our whereabouts, routes and destinations. Now, in the city of Eindhoven, researchers are experimenting with monitoring the visitors of bars in the entertainment area Stratumseind in order to reduce the amount of violent incidents in the area.


Privacy in the public 

The possibilities of new digital, mobile information and communication technologies are redefining the meaning of the public and the private sphere. Moreover, privacy in the public is under duress. Our social norms of privacy are rapidly changing along with the fast development of new techs. This means that our expectations with regard to which of our personal data is collected are also changing.

With the development of ‘smart cities’, in which the gathering of (personal) data is central to increased sustainability, efficiency and safety, one can imagine that the concept of ‘privacy in the public’ may go extinct. Yet, does that mean that we no longer need to or should care about our privacy in the public sphere?

Social experiments

The city of Eindhoven is one of the leading areas in the Netherlands in exploring the potential of smart cities: cities that are increasingly able to respond to the needs of their inhabitants. In several ‘living labs’, research projects in the public sphere, societal experiments are conducted in order to further the research on smart cities. One of these living labs is Stratumseind 2.0. Stratumseind is an entertainment area as can be found across many cities in the Netherlands: one street with pubs lined up on both sides. However, the street is notorious for its violence. The police department of Eindhoven reports 800 incidents per year. In an attempt to reduce these numbers, a research consortium including the University of Technology Eindhoven, several enterprises and the municipality of Eindhoven, turned the area into a living lab. The researchers study the impact of light on human behavior and aim to use this knowledge to reduce aggression. The idea is to de-escalate potential violent conflicts by using dynamic light (and smell!) scenarios: by changing the intensity, color, spatial and dynamic use of light, researchers hope to find out whether and how they can predict and influence human behavior with light.

“People already gave up on their privacy a long time ago” 

The latter requires lots of data. The technologies are programmed according to various sorts of data researchers collect and combine. Using CCTV-cameras and sensors, researchers collect the following data: social interactions, social distance, behavior, police presence and activity; waste in the street; presence and activity of bouncers at cafes; police reports; RTR (Regional Surveillance of Public Space) camera footage (access restricted to TU/e researchers); sound level; weather information; parking density; beer consumption; people entering and exiting Stratumseind; social media posts; Vodafone data (including presence of phones, movement patterns). The collected data is monitored on several screens in a control room in one of the café’s.


Although the project has already won several Safety awards for using Big Data in order to increase safety, it raises various questions with regard to the gathering of personal data. In De Volkskrant, Albert Seubers, one of the developers of the technologies, stated that privacy is handled very carefully and that Stratumseind is not something like Big Brother. Additionally, he pointed out that people have already given up their privacy by using smartphones and discount cards in grocery stores like Albert Heijn (AH Bonuskaart). Seubers concluded that the project handles the data in an ethical way, by blurring the faces of individuals. According to him, this project does not spy on individual citizens, but spies on the masses in which everyone is anonymized.

Tracking without consent 

Let’s first tackle Seuber’s main argument. According to him, Stratumseind cannot be compared to Big Brother, because individual citizens are not spied upon. Personal data is handled in an ethical way, because the faces of individuals are blurred. However, this argument contradicts statements Seubers made earlier. According to Seubers, the technological system, CityPulse, detects deviant behaviour. It can for instance detect a person who repeatedly walks up and down the street (a pickpocket or a person looking for his girlfriend). Therefore, immediate intervention is possible. That would suggest that tracking an individual is possible. Moreover, an aggregate of data or anonymized data can always be traced back to the individual and his or her personal data information. But, let’s assume for the sake of the argument that the system does only watch the (anonymous) masses. Would that not be problematic?

I think there are some questions that remain. Anonymization does not equal an ethical way of handling personal data. First of all, one should question the overall legitimacy of surveillance here. Often, visitors of Stratumseind have no clue that they are being monitored let alone that they are experimental subjects. There is no information sign at the beginning of the street and visitors are not asked for their consent. Even if the collected data is anonymized, visitors should at least be informed and have the opportunity to consent or to refrain from participation, because their personal information is collected and added to the aggregate. By not having disclosed to them that their data is collected, visitors are deceived and manipulated.

Additionally, from an aggregate of (anonymized) data, conclusions can be drawn about individuals, knowledge about their bodies and actions that individuals do not even have access to themselves. Remember the Target-case? In the case of Stratumseind, the aggregate of personal information is used to predict and influence peoples’ behaviour. Regardless of the anonymity, people may feel this is a violation of their privacy and, relatedly, their autonomy.

Just because we can..

Finally, it is still possible to detect and act on deviating behaviour within an anonymous crowd. Seubers mentions that regardless whether person is a pickpocket or not, it can never hurt to check upon someone displaying deviant behaviour. To me, this signals another very fundamental problem. It has become possible to collect information about anybody on an unprecedented scale. Big Data analytics promise that one can more accurately detect risks and consequently, can avoid or control harmful events. One of the foundations of our constitutional state entails that citizens are innocent until proven guilty, yet, by collecting information without informing and asking for the consent of citizens, citizens are investigated without probable cause. The fact that we can easily track and check does not mean we should track and check.

EINDHOVEN - Het Stratumseind, de grootste uitgaansstraat van Nederland, staat voor een belangrijke opgave. Het gebied moet kwalitatief worden verbeterd, zowel op het gebied van veiligheid, samenwerking als ook economische levensvatbaarheid. De gemeente is daarom een project gestart ‘Stratumseind 2.0’ waarbij intensief wordt samengewerkt met ondernemers, politie, brouwerijen, vastgoedeigenaren, bewoners en de gemeente. Tegelijkertijd wordt het Stratumseind door de gemeente, het bedrijfsleven en onderwijs ingezet als ‘living lab’; met speciale meetapparatuur worden anonieme data verzameld over de bezoekers van de stapstraat, de omgeving en de plaatselijke omstandigheden. Tevens wordt de straat proeftuin voor een wetenschappelijk onderzoek naar de invloed van licht op het gedrag van mensen. Foto Frank van Beek - Philips

Foto Frank van Beek – Philips

Privacy is not an on/off button

In addition to the former, I’d like to say a few things about Seubers’ second argument that people have already given up their privacy by using smartphones etc.  Using a smartphone, an AH Bonuskaart or public transport card does not mean that one has given up one’s privacy. As many philosophers have argued, privacy is not an off/on button, but a social dynamic. In every situation we reassess what kind of information we would like to disclose and access and to what extent. Someone who does not mind to share her shopping behaviour with Albert Heijn might still be worried by the police tracking her movements during a night out at Stratumseind. Whether someone is worried about her privacy depends on the way information is gathered, by whom, to what extent and to what end. Sometimes people care, sometimes they don’t. Also, many of those who don’t care might have cared once, but have accepted their defeat because they could not opt-out, change the conditions or could no longer be bothered to read a privacy statement of fifty pages that changes with every new update of the technology.

Beyoncé dance-moves

Stratumseind is an interesting project. Nevertheless it is complicated by the cooperation of multiple partners with different interests. The collected data is used for different (future) purposes. Also, it is unclear where the data is stored, for how long and who has access to it. One can imagine that someone could agree to grant a scientific research team access to information about their alcohol-intake, but would feel reluctant to allow the police access to that information. Although safety is incredibly important, we should also care about our privacy as a social good. With the development of smart cities, we should continue to be critical of the collection and aggregation of personal data, because privacy in the public sphere is needed for a free society with autonomous citizens who can behave in deviant ways without being interrogated or nudged to change their behaviour, even if that would lead to more sustainability, efficiency or safety. If I show off my Beyoncé dance-moves on Stratumseind, I’d like not to be monitored let alone preventively halted or arrested because I appear to be a potential risk for public safety.

Marjolein Lanzing and Bart van der Sloot (IViR, University of Amsterdam) are currently exploring the juridical and ethical aspects of the methodology of the ‘living lab’ in combination with the gathering of personal data under the working title ‘Living Labs: de stad als laboratorium en de burger als proefkonijn’.


Algorithmic Kitchen

algorithmickitchen By Luis Rodil-Fernández

It is very likely that in the last few years you have come across various uses of the word algorithm. A term that until not long ago was confined to the bottom shelves of Computer Science libraries. The appearance of this word in popular media sometimes comes hand in hand with spooky stories of predictive profiling and invasions of privacy. Inevitably myths are forming around algorithms and popular lore often bestows supernatural powers to these mathematical constructs. We read about algorithms that can predict if we will be lucky in love. Algorithms that can predict when we will die. Algorithms that can tell when we are pregnant before anybody else knows. Or algorithms that can best decide how to spread our inheritance when we die. What strange powers are these and how did computers get to figure all this out?

In popular lore algorithm has become synonymous with computer thing that does incredible stuff. Very little more is known about how these mysterious and mostly secret sauces do the things they do. Sometimes it is because the algorithm effectively codifies a trade secret that has made someone very rich and he, because it almost always is a he, is not yet willing to tell us how he did it. But most of the times it is because nobody really offers any explanation whatsoever.

There is a certain sensation of powerlessness that comes from being confronted with the reality of these new digital gods. They pour day and night over our online clicks, our medical records, our car’s engine, our Facebook likes and our smartphone’s location, they are omnipresent and inscrutable in their ways. We can hardly know what they do or how they do it. They have access to our unconscious by analyzing our habits, our ticks and the things we do when we think we are not being observed. All this so that they can tap into our innermost desires, so that our weaknesses can be unveiled and targeted.

Being overexposed to digital media can leave one exhausted, feeling helpless and dependent. My favourite and most effective way of dealing with this extenuation is the kitchen. The kitchen is the sacred space of the analog, a temple to capricious cooking times, vague measurements, good-enough approximations and improvisation. Like a jazz musician one has to atune to sounds, smells and appearances to match the beat when the time comes to add the garlic, remove the rice from the fire or know when the veal is done just right. A place where efficiency and optimization do not mean much and not always result in a tastier meal.

Algorithms, when explained to those not in the know, are often compared to cookery recipes. As a kind of computational recipe that precisely defines the steps to process certain kinds of inputs into certain kinds of outputs. The comparison is moot however, because while a slight variation in a recipe might result in a more tasty dish, it is a precondition of the algorithm that it has to be implemented with great mathematical correctness to lead to the expected results. The world of algorithms also happens to be far more bizarre and counter-intuitive than the kitchen. Cookery recipes fall short of explaining algorithms that can learn and refine themselves over time or algorithms that can simply evolve out of a set of very few simple ingredients with no human intervention. The analogy of the cookery recipe can only stretch so far to explain the digital world. Algorithms are not bound to the physical reality of foodstuffs, they are a different kind of thing, so the metaphor doesn’t always stand.

algorithmickitchen2I love writing software and I love to cook, the convergence of these two activities is, to me at least, a feast in all senses. Observing the gap between our poor understanding of what algorithms are actually doing with our data, the ineffective analogies used by popular media to explain them and the growing fears and myths surrounding these digital gods that live in black boxes in some refrigerated datacenter. I came up with the idea of designing a workshop where people can learn the basics of some algorithms that are heavily used in industry and apply this knowledge to a database of cookery that has been assembled by an algorithm that I myself designed. Perhaps by building a basic recommender algorithm using your favorite food ingredients you can get to better understand how Amazon knows that people that bought this were also interested in that. Perhaps building a simple regression model helps you to better understand how your insurance company is using your data to make forecasts and maybe use that knowledge to compute a menu that will better regulate your intake of sugars.

The kitchen itself is a technology, a well proven, constantly evolving and rich technology from which the keen eye can draw many productive analogies for a deeper understanding of the digital world that seems so far out of reach to non-geeks. The recombination of elements in the Algorithmic Kitchen’s database can result in surprising dishes, that don’t adhere to cookery tradition or intuition. However nobody can tell whether it is nasty or delicious until we feel it in our tastebuds, that’s why we close the workshop by cooking and eating together the results of our algorithms, a most primal form of social networking.

Algorithmic Kitchen is a project by Luis Rodil-Fernández in the cadre of Algo Research Systems. It took place in the Hackers and Designers Summer School 2015. A new series of workshops involving warm hearty foods is planned for February 2016. For more information visit

Bekijk de film Smart City. Op zoek naar de slimme burger op Gr1p

Bekijk hier de film! Op deze projectpagina kunt u meer over de achtergrond van de film Smart City. Op zoek naar de slimme burger lezen. Van de film zijn twee versies, 1 met Engelse ondertiteling en 1 met Nederlandse. De film is uitgebracht onder een Creative Commons 4.0-licentie. Als u het vertoont, gebruik dan de volgende credentials:

Sara Blom and Dorien Zandbergen, Smart City. Op zoek naar de slimme burger (2015), CC BY-ND 4.0 gelicenseerd.